08 Oct 2018

Een kijkje in de moderne keuken van de archeologie

HOE RECONSTRUEER JE EEN ROMEINS STADSCENTRUM UIT DE VIJFDE EEUW ONDANKS DE VERNIELINGEN VAN DE AFGELOPEN 300 JAAR?

Ook in 2018 vervolgt het Ostia Forum Project haar opgravingsprogramma. Op hetzelfde moment dat dit artikel wordt geschreven zitten de archeologen en hun studenten midden in de campagne van 2018 die begon op 16 augustus en eindigt op 28 september.

 Foto 1: De 'main foro portico' aan de oost kant van het Forum

Het Ostia Forum project, deel 2 - Een verslag van Daniel Martin Beurze Damgaard 1

In de eerste aflevering van de serie over het Ostia Forum Project zagen we dat Ostia tot aan 1941 al op grote schaal was opgegraven, maar dat vele stukken nog nooit wetenschappelijk waren gedocumenteerd.
Foto 2: Het Forum

Alhoewel er relatief goede plattegronden van de muren werden gemaakt, worden bodemoppervlakken slechts zelden vermeld. Er bestaan alleen uitgebreide afbeeldingen van waardevolle bodemoppervlakken zoals mozaïekvloeren met figuren, maar simpele mozaïekvloeren en vloeren van cement, travertijn en zelfs marmer worden nauwelijks genoemd. De situatie is zelfs nog erger als het gaat om pleinen, met als prominent voorbeeld het Forum (zie foto 2), die nog nooit gedetailleerd in kaart waren gebracht met individuele vloeren en de verschillende sporen van gebruik en hergebruik. Daarom hanteren we bij het onderzoeken van het terrein vanaf het begin van het project in 2002 tot aan de dag van vandaag een systematische aanpak in verschillende stappen die daar verandering in moet brengen.

De eerste stap: het archeologisch reinigen van het bodemoppervlak
Het idee is om de micro-stratigrafie in en onder de huidige lagen van begroeiing uiterst voorzichtig schoon te maken. Dit geeft ons een blik op precies dezelfde situatie die de vorige opgravers zagen en die we dan alsnog gedetailleerd kunnen vastleggen, hetgeen onze voorgangers vanaf het begin van de 19e eeuw tot aan het midden van de 20e eeuw nalieten. Na het verwijderen van de recente vegetatie en de sporen van toeristen vonden we een deels zeer ongelijk oppervlak. Dit was het resultaat van eeuwen schatgraverij en de bijna onwetenschappelijke manier van opgraven uit de dertiger jaren van de vorige eeuw. Gelukkig kunnen we bij sommige gebieden terugvallen op de uitstekende plattegronden die, door bijvoorbeeld Italo Gismondi 2, voor 1938 zijn gemaakt en de dagboeken tot 1924 van Raffaele Finelli 3.

Foto 3: Oppervlaktereiniging in de 'Main Forum Portico'

De tweede stap: geofysische analyse
Ons tweede doel was om op grote schaal bodemonderzoek te doen op dieptes van 20 cm tot 160 cm. Op die manier zouden we kunnen detecteren waar er zich nog substantiële restanten van gebouwen bevonden en waar heropgevulde gebieden van vroegere, niet gedocumenteerde, opgravingen.

De derde stap: strategische grondboringen
Het was de bedoeling om, aan de hand van de resultaten van de geofysische analyse, op strategische plaatsen grondboringen te verrichten. Door het vaststellen tot waar de ongedocumenteerde opgravingen tot aan de vijftiger jaren van de vorige eeuw waren uitgevoerd was het mogelijk om, met behulp van oude foto’s, dagboeken en geofysische plattegronden, onderzoek te doen met zo weinig mogelijk fysiek opgraafwerk. In voorheen opgegraven en weer dicht gegooide gebieden werden sleuven van meer dan 30 cm diep aangebracht met als doel deze gebieden weer te ontdoen van eventuele latere opvullingen en de situatie van voor die opgravingen uit de vroegere periode in kaart te brengen.

De vierde stap: het documenteren van alle antieke bodemoppervlakken
Na het ‘schoonmaken’ van de oppervlakken hebben we alle nog voorhanden zijnde sporen van laat-antieke vloeren en lagen geprobeerd in kaart te brengen. Rekening houdend met de onomkeerbare erosie veroorzaakt door weer, wind en massatoerisme kan het van actieve hulp zijn bij conservatie om al deze antieke oppervlakken vast te leggen met behulp van de meest geavanceerde technieken die ons vandaag de dag ter beschikking staan:

  •  Tweedimensionale foto mozaïeken in de hoogste resolutie via digitale fotografie
  •  3-D laserscans met kleurinformatie
  •  3-D orthofotografie 4

Met behulp van speciale computerprogramma’s kunnen van de laserscans foto’s worden geproduceerd die hetzelfde beeld geven als een gewone foto (zie foto 4), met dit verschil dat de kijker zich als het ware binnen een driedimensionale ruimte van een model kan bewegen.

Foto 4: Metingen vanaf het standpunt van de laserscanner, gerelateerd aan geografische coördinaten met puntenwolkmeting leidt m.b.v. speciale computerprogramma's tot wereldcoördinaten

Om ook grote oppervlakken op deze wijze te kunnen documenteren hebben we een compleet digitaal opnamesysteem ontwikkeld bestaande uit luchtfotografie met vier- en acht propeller drones, aangevuld met hoge resolutie fotografie vanaf de grond. Daarnaast hebben we alle gegevens verwerkt in een gridsysteem voorzien van coördinaten. Omdat al deze 3-D modellen in een uitgebreider raamwerk moesten worden geplaatst werd er een basisgrid voor het hele stadscentrum ontwikkeld.

Foto 5: De oostelijke colonnade met de Forum absis geplaatst in het grid

De vijfde stap: 3-D reconstructies
Als resultaat van de nieuw verkregen documentatie en alle beschikbare stratigrafische gegevens is het uiteindelijke doel om 3-D reconstructies te maken van alle bouwfases van het stadscentrum vanaf de derde eeuw voor Chr. tot de zesde eeuw na Chr. In vergelijking met bestaande 3-D modellen proberen we een duidelijk onderscheid te maken tussen de originele antieke overblijfselen, moderne restauratiepogingen en beschadigingen door erosie, en proberen we een hypothetische complete reconstructie te maken van de antieke vorm die het gehad zou moeten hebben 5.

Foto 6: Een voorbeeld van een 3-D hypothetische reconstructie van de Main Forum Portico

Deze methode van oppervlakreiniging en opgravingswerkzaamheden, geleid door Axel Gering van het Duitse Archeologische Instituut van Berlijn, startte in Ostia al in 2002. Het huidige Ostia Forum Project is een voortzetting van de activiteiten van het Berlijn Team in 2013, met de focus op het Forum en de omliggende gebouwen. De volgende gebieden (voorzien van de door ons gehanteerde afkortingen) zijn reeds sinds 2008 behandeld en onderzocht of zullen verder worden onderzocht in de komende jaren:

kaart met onderwerpen

Forum
 
Tempel van Rome en Augustus
     
     MFP - Main Forum Portico
     MFR - Main Forum Rooms
     MFW - Main Forum West
     MFE - Main Forum East
     EXE - Exedra
     FSE - Foro delle Statua Eroica
     VDF - Via delle Forica
     ABP - Aula del Buon Pastore
     CDB - Casa della Basilica
     TFR - Taberna Forum Rooms
     TGG - Taberna Giove e Ganimede
     CDT - Caseggiato dei Triclini 
     FDT - Forica dei Triclini
     TDF - Terme del Foro
     MFC - Main Forum ‘Curia’
     MFB - Main Forum ‘Basilica’
     MFD - Main Forum Domus Portico
     DTR - Domus del Tempio Rotondo
     TTR - Taberna Tempio Rotondo
     MUN - Mundus
     TRA - Tempio di Roma e Augusto
     CAP - Capitolium
     ACL - Attius Clementinus
     MLR - Manilius Rusticianus
     PTR - Piazzale del Tempio Rotondo
     TBZ - Terme Bizantine
     NDV - Ninfeo delle Venere
     TDV - Taberna delle Venere
     CBA - Casa Basilicale
     CDL - Caseggiato del Larario  
Curia
  
Basilica
Main Forum Portico
 
Main Forum Domus Portico
Forum della Statua Eroica
 
Caseggiato dei Triclini
Forica dei Triclini (openbare toiletten)
 
Mundus

vloerdelen

Bron
- http://ostiaforumproject.com/

  • Notes
  • 1: Daniel is site manager en supervisor van het Deense team en research assistent van het project (zie ook http://ostiaforumproject.com/daniel-damgaard-ph-d-student).
  • 2: Italo Gismondo werd deel van de Amministrazione delle Antichità e Belle Arti in 1910 en werd benoemd tot directeur van de opgravingen. Dit bleef hij 44 jaar.
  • 3: Zie 'De laatste dagen van het Romeinse Ostia weer tot leven gebracht'.
  • 4: Orthofotografie is een vorm van luchtfotografie met een geometrische correctie, zodat de schaal uniform is (de foto heeft, net als bij een landkaart, geen vertekeningen). Een orthofoto kan worden gebruikt om de werkelijke afstanden te meten, omdat het een juiste representatie is van het aardoppervlak, waarbij topografisch reliëf, lensvertekening en camerahoek zijn gecorrigeerd.
  • 5: Voor een korte introductie in de methodiek van specifieke opgravings- en onderzoekstechnieken op grote opgravingen zoals hier in Ostia zie: Axel Gering. Ruins, Rubbish dumps and encroachment: Resurveying Late Antique Ostia. In: L. Lavan and M. Mulryan (Eds.). Fieldmethods and Post-Excavation Techniques in Late Antique Archaeology, LAA 9, 2012 (Leiden 2013). P. 249-288.

Waardeert u ons werk?

Steun ons dan door een donatie te doen!

Recente artikelen & projecten

Redding voor de havenstad van Rome

Redding voor de havenstad van Rome

Bedreigde marmeren bekleding: Berlijnse archeologen werken al tien jaar in Ostia.....

Lees meer...

Frankrijk: Narbonne, poort tot de Keltische wereld

Frankrijk: Narbonne, poort tot de Keltische wereld

Narbonne is in de oudheid door geografen en historici veelvuldig beschreven.........

Lees meer...

Italië-midden: Het collegium, het Romeinse gilde

Italië-midden: Het collegium, het Romeinse gilde

Ergens in de eerste eeuw na Chr., wanneer precies is niet bekend, verenigden de schippers zich in een beroepsvereniging, een collegium.........

Lees meer...

Londinium - Londen

Londinium - Londen

In hun expansiedrift om de rest van de wereld ook bij hun rijk in te lijven en zodoende mee te laten genieten van hun ‘beschaving, vrede en welvaart’ .........

Lees meer...

Een Joodse haven voor de keizer

Een Joodse haven voor de keizer

Op een kuststrook in Noord-Centraal Israël, tussen Tel Aviv en Haifa, werd tussen de jaren 20 en 10 voor Chr........

Lees meer...
Laatste nieuws

About Roman Ports

Amor and PsycheWe are committed to providing versions of our articles and interviews in several languages, but our first language is English.

Please become a member of the Facebook group, which is our main communication platform. There you can learn about upcoming events and items of interest, post your own photos, or share any stories or general questions you may have.

If you have specific questions about our organisation, questions about financial issues, if you would like to assist in the production of our online magazine, or if you have specific requests or ideas for content, use our contactform below. You can contact us in any language!