31 Jan 2017

Winter Zeevaart

Door Gerard Huissen
In de oudheid was er 's Winters nauwelijks zeevaart. Derhalve was ook de activiteit in de diverse zeehavens gedurende de winter zeer laag.

Afbeelding op sarcofaag1.

L. Casson schrijft in zijn boek Ships and Seamanship in the Ancient World2: ’Alle normale activiteit vond plaats gedurende de zomer en enkele weken ervoor en erna; op andere tijden waren de zeestraten bijna verlaten en havens hielden een winterslaap in afwachting van de naderende lente.’3.  
De officiële scheepsvaart lag van eind oktober tot begin april dus nagenoeg stil. In zijn werk 'Epitome Institutionum Rei Militaris (4,39)', over klassieke militaire operaties, schrijft Vegetius, een schrijver uit de tweede helft van de vierde eeuw n Chr.: "A die VI Kal. Junias usque in arcturi ortum, id est in diem VIII decimum Kal. Octobres, secura navigatio creditur... post hoc tempus usque in tertium idus Novembres incerta navigatio est... ex die... tertio idus Novembres usque in diem sextum idus Martias maria clauduntur".4 

Er waren natuurlijk diverse redenen waarom er bijna uitsluitend tijdens de zomermaanden werd gevaren. Het klimaat in het Middellandse zeegebied is in die maanden zonnig en stabiel met een vrij constante windrichting. Daardoor kon men dan ook goed de reisduur inschatten hetgeen weer van belang was voor het transport over zee van bijv. aan bederf onderhevige goederen zoals graan.
Ook ’s nachts navigeren was meestal mogelijk in die jaargetijden door de vaak heldere hemel.

Natuurlijk waren er uitzonderingen. Scheepslui die omwille van eigen koopwaar toch buiten het seizoen uitvoeren. Vegetius (Ep. Rei Mil. 4,39) spreekt van privatarum mercium audacia5 en Plinius (Nat. Hist. II, 125) noemt het hebzucht (avaritia). Er werd dus wel degelijk lading aangeboden in de wintermaanden. Vooral wanneer er schaarste was liepen de prijzen op en menig schipper kon dan de verleiding niet weerstaan.

Graan meters (deel van mozaiëk vloer in Ostia)

Dit gold ook voor de societates, vereniging van eigenaren van één of meerdere schepen. Zij financierden de reis en konden deels zelf bepalen wanneer er gevaren werd.
Ook keizers lieten soms bij voedselschaarste extra transporten organiseren tijdens de winter. Keizer Claudius liet in 51, toen er nog maar voor vijftien dagen voedsel van de in de zomer aangevoerde voorraad over was, onder druk van zijn volk nieuwe voorraad aanvoeren6. Dit transport haalde de haven omdat, zo formuleert Tacitus (Ann. 12,43), de goden welwillend waren en de winter mild (modestia hiemis).
Men veronderstelt dat de meeste schepen die nu op de zeebodem liggen vergaan zijn tijdens de wintermaanden7.

Plinius verschaft ons enige informatie over de diverse afstanden tussen de havens, de gemiddelde snelheid van de schepen alsmede de duur van de reis

afstanden ned

Dit waren wellicht de snelheden en reistijden die voor oorlogsschepen of ranke schepen golden. Voor de grote zeilschepen die tussen Ostia en Alexandrië voeren met graan voor de Romeinse bevolking werd een tijdsduur van 18-25 dagen aangehouden. Als dezelfde reis met tegenwind moest worden afgelegd, dan duurde dit door het laveren wel 50 à 60 dagen.

In de oudheid stond de zeevaart niet in erg hoog aanzien. Ze werd in verband gebracht met mensen van lage afkomst, vreemdelingen en vrijgelatenen. De elite werd verondersteld zich hiervan verre te houden. In 219 -218 v. Chr. wordt er een wet van kracht, de Lex Claudia, die senatoren en hun zonen het eigendom ontzegde van schepen met een laadcapaciteit groter dan 300 amforen (Liv. 21,53,4: quaestus omnis patribus indecorus visus9). Handelen uit puur winstbejag was een schande. Kleine handelaren waren bijna per definitie onaanzienlijk (Cic. II Verr. 5,167: homines tenues, obscuro loco nati, navigant, adeunt ad ea loca quae numquam antea viderunt....10). Handel in het groot werd minder als laagstaand beroep gezien (magna et copiosa (mercatura) non est admodum vituperanda11)

Schepen werden niet alleen voor de handel gebruikt maar werden ook ingezet voor militaire expedities, voor post, voor het vervoer van officiële gezanten en koeriers. Vooral in latere tijd werden ze ook ingzet voor toerisme.

Bronnen:
F.J. Meijer "Mare Clausum Aut Mare Apertum" (Hermeneus jaargang 55),
R. Meiggs "Roman Ostia",

 


  • notes:
  • 1:  Museum für Antike Schifffahrt, Mainz
  • 2:  L. Casson; 'Ships and Seamanship in the Ancient World";Princeton University Press (1971)
  • 3:  ’All normal activity was packed into the summer and a few weeks before and after it; at other times the sea lanes were nearly deserted, and ports went into hibernation to await the coming of the spring’
  • 4:  Vertaling van Vegetius: Vanaf de zesde dag voor de kalendae van Juni tot de opkomst van arcturus, dat is tot de achttiende voor de kalendae van October, wordt de zeevaart veilig geacht. Vanaf die tijd tot de derde voor de idus (15e van de maand) van november is de zeevaart onzeker. Vanaf de derde voor de idus van November tot de zesde voor de idus van maart, zijn de zeeën gesloten.
  • 5:  Vegetius (Ep. Rei Mil. 4,39) vertaling:"roekeloze prive handel"
  • 6: Suetonius, Vita Claudii 18
  • 7:  Zie http://www.romanports.org/nl/nieuws/151-romeins-wrak-cabrera.html
  • 8:  Plinius: Nat. Hist. 19,3-4
  • 9:  Livius 21.53.4 Vertaling: "Elke vorm van geld maken was een senator onwaardig"
  • 10:  Cicero II Verr. 5.167 Vertaling: "Arme mensen van nederige afkomst bevaren de zeeën naar kusten die ze nog nooit tevoren hebben gezien...."
  • 11:  Cicero 'de officiis lib'. Vertaling: Grote (handels) rijkdom is in het geheel niet afkeuringswaardig

Waardeert u ons werk?

Steun ons dan door een donatie te doen!

Recente artikelen & projecten

Tyrus, geboorteplaats van Europa

Tyrus, geboorteplaats van Europa

Volgens de Griekse mythologie was Europa, dochter van een Fenicische koning, geboren op het eiland Tyrus in Libanon.....

Lees meer...

Tabernae in Ostia

Tabernae in Ostia

Een taberna was oorspronkelijk een winkel voor de verkoop van goederen en diensten bestaande uit één kamer. .....

Lees meer...

Gades komt weer tot leven

Gades komt weer tot leven

Het huidige Cádiz is één van de oudste steden in West-Europa die continue bewoond is geweest.....

Lees meer...

Tarracina, de vierde haven van Trajanus.

Tarracina, de vierde haven van Trajanus.

Tarracina lag op een tamelijk strategisch punt: namelijk op de plaats waar de Volsci heuvels uitlopen in de Tyrreense Zee ....

Lees meer...

Nero's haven in Antium

Nero's haven in Antium

Volgens de Griekse historicus Xenagoras werd Antium gesticht door Anthias, zoon van Odysseus en ....

Lees meer...
Laatste nieuws

About Roman Ports

Amor and PsycheWe are committed to providing versions of our articles and interviews in several languages, but our first language is English.

Please become a member of the Facebook group, which is our main communication platform. There you can learn about upcoming events and items of interest, post your own photos, or share any stories or general questions you may have.

If you have specific questions about our organisation, questions about financial issues, if you would like to assist in the production of our online magazine, or if you have specific requests or ideas for content, use our contactform below. You can contact us in any language!