12 Dec 2017

imitatio et aemulatio

Een Fenicisch bootje vervoert hout.2

Voorwoord
Wanneer we lezen over het ontstaan van de diverse Romeinse havens, dan valt het meteen op dat verreweg de meeste havens oorspronkelijk werden gesticht door de Feniciërs. Net als bij de beeldhouwkunst was ook hier het Romeinse motto: IMITATIO ET AEMULATIO1. Wat betreft de overzeese handel en de bijbehorende vaarwegen en havens maakten de Romeinen dan ook graag gebruik van de infrastructuur, havens en kennis die de Feniciërs al jaren voor de opkomst van Rome hadden opgebouwd om deze vervolgens uit te breiden en te verbeteren.
Maar wie waren die Feniciërs en hoe zag hun overzeese handel eruit. In onderstaand artikel wordt hierop ingegaan en zien we welke belangrijke rol Sardinië hierin speelde.

Fenicische commerciële vaarroutes naar hun koloniën

De Fenicische wortels van de Sardijnse havens3.
door Ahmed Fergiani

De thuishaven van de Feniciërs was de nauwe strook kust die meer en minder correspondeert met het moderne Libanon en een deel van de kuststrook van Syrië en Palestina. Zelf noemden zij hun land Kanaän. Om het land welvarend te maken was hun blik gericht op de zee en bouwden ze geleidelijk een bloeiende handelsvloot. Naar gelang de overzeese handel profijtelijker werd en de technologie groeide kwamen er grotere schepen die meer konden vervoeren en ook langere reizen aankonden.
De Fenicische schippers kenden elke kustlijn, elke wind, elke zeestroom en konden navigeren op de zon en de sterren. Eén van de meest helder schijnende sterren werd de Fenicische Ster (Poolster) genoemd.

Zilveren munt met Fenicisch schip

De Feniciërs bouwden boten van wel honderd feet lang (29,6 meter). Deze schepen konden, naar is uitgerekend, reizen ondernemen van zo’n 4.000 km lang. Van Fenicië naar het zuiden van Spanje en verder. Het vaarseizoen was beperkt tot voornamelijk de zomer4, niet alleen door het weer maar ook van wege de gewassen. Gedurende de zomer vroegen de wijn-en olijfgarden niet zoveel onderhoud en was er dus tijd genoeg voor de handel.
Men gooide de ankers uit in ondiep water zoals in lagunes of trok de boten, als er een strand was, aan land. Daarom zijn er veel kolonies en handelsplaatsen gevonden in de buurt van lagunes en op schiereilanden. Er was altijd wel een veilige plaats voor de schepen ook al moest men tot aan zijn knieën door het ondiepe water waden met een zware amfoor gevuld met olijfolie of met wijn op de schouder.
Sardinië, dat voor de Fenicische zeelui op een strategisch locatie lag had de beschikking over grote hoeveelheden kostbare metalen, met name zilver. De zilvermijnen waren in de oudheid dan ook volop in gebruik. Ook bezat het eiland vele mineralen bronnen en werden er grote hoeveelheden zout gewonnen door de Nuraghe, de inheemse bevolking van Sardinië.

Limes Sardegna Punica schoom klein2
Sardinië ten tijde van de Feniciëers. De gele
stukken waren gekoloniseerd.

Zo rond 1.000 voor Chr. landden de Feniciërs voor het eerst op de stranden van Sardinië en de frequentie zou in de loop der tijd hoog oplopen. Zeilend op hun handelsroutes vanuit Kanaän tot aan zelfs Brittania (Engeland) toe had men natuurlijk veilige aanlegplaatsen nodig voor de nacht of om te schuilen voor een storm. Sardinië speelde daarbij een centrale rol. De eerste nederzetting die werd aangedaan was Sulci (Sant'Antioco), tegen het eind van de 7de eeuw voor Chr. gevolgd door Karalis (Cagliari), Nora, Bithia, Tharros en Sant’Imbenia, een dorp met een kleine haven in het noordwesten van Sardinië aan de Golf van Alghero. Hier is een aanzienlijk aantal Fenicisch aardewerk en amforen gevonden.
Al snel werden deze nederzettingen belangrijke handelsposten en na enige tijd ook echte steden, bewoond door Fenicische families die via zee handel dreven vanaf Nuraghi, het Sardijnse binnenland.

Deze steen, gevonden in Nora,
bevat de oudste Fenicische
inscriptie

Om hun handelsovereenkomsten vast te leggen bedachten de Fenicische handelaren een alfabet. Eén van die oudste documenten is teruggevonden op Sardinië in de plaats Nora. Ditzelfde alfabet werd de basis voor het Grieks en Romeins.
Sardinië moet een belangrijke plaats hebben ingenomen in de ontwikkeling van het Fenicische handelsnetwerk in de westelijke Middellandse Zee en dus ook in die van latere Romeinse havens nadat de Romeinen de sterke Fenicische stad Carthago hadden verslagen tijdens de zogenaamde Punische oorlogen.
Cicero refereerde aan Sicilië, Afrika en Sardinië als de drie grote graanschuren van de republiek: "Cn. Pompeio duce belli impetus navigavit qui nondum tempestivo ad navigandum mari Siciliam adiit Africam exploravit inde Sardiniam cum classe venit atque hæc tria frumentaria subsidia reipublicæ firmissimis præsidiis classibusque munivit5". 
Mede door de rijke landbouw productie van Sardinië kon Rome overleven. De ruime graanvoorraden lieten toe dat vele keizers de Romeinse bevolking konden voorzien van brood tegen een betaalbare prijs.

Statio 21 op de Piazzale delle Corporazioni in Ostia

De rol van Sardinië werd voortgezet tijdens de latere eeuwen. In Ostia, Rome’s oude haven, vinden we een mozaïek met de volgende tekst: NAVICUL(ari) ET NEGOTIANTES KARALITANI6, die aangeeft dat hier het kantoor van de scheepseigenaren en de kooplui uit Cagliari was gehuisvest en NAVIC TURRUTANI7, dat de aanwezigheid van handelaren uit Porto Torres in Sardinië laat zien.
Tegenwoordig is Sardinië een zee aan vindplaatsen van vergane schepen. Een van de meest interessante vondsten uit deze eeuw werd gedaan in Olbia, waar een vloot van 12 handelsschepen die graan vervoerden naar Rome werd gevonden. Onder de vondsten bevond zich de acht meter hoge mast van een Romeins schip. Een zeldzame vondst. De vloot was namelijk tot zinken gebracht tijdens oorlogsgeweld van 1.500 jaar geleden.

Deel van de vondst van Olbia8

  • Bronnen en Notes:
  • 1: IMITATIO ET AEMULATIO - hier kun je het beste lezen: "Imiteren maar dan op een bëtere manier". Zoals de Romeinen de stijl van de Griekse beelden imiteerden en vervolgens verbeterden.
  • 2: Transport van Libanees Cederhout naar Mesopotamië (uit het paleis van Sargon II, eind 8e eeuw v.Chr.). Louvre, Parijs.
  • 3:Voor meer info over de geschiedenis van Fenicië zie; https://phoenicia.org/history.html
  • 4: Lees ons artikel: 'Winter zeevaart'.
  • 5:Vertaling van de 'Oraties van Marcus Tullius Cicero (sect.XII)….toen Cnaesus, als onze aanvoerder de last van de verschrikkingen van de oorlog meedragend, zijn reis volvoerde. Hij ging, toen het water nauwelijks uitnodigde om te gaan zeilen, naar Sicilië, onderzocht de kusten van Afrika; vandaar kwam hij met zijn vloot aan in Sardinië, en deze drie grote graanschuren van de Republiek versterkte hij met krachtige garnizoenen en vloten.
  • 6: Statio 21 op de Piazzale delle Corporazioni in Ostia
  • 7: Statio 19 op de Piazzale delle Corporazioni in Ostia
  • 8:Foto-Museo archeologico, sala interna. Credits: ASpexi. License: CC BY-NC-SA

Waardeert u ons werk?

Steun ons dan door een donatie te doen!

Recente artikelen & projecten

Pompeiopolis, Romeinse haven in Tukije

Pompeiopolis, Romeinse haven in Tukije

De opleving van Soli kwam in 58 voor Chr. met de komst van de Romeinse generaal Pompeius de Grote naar Klein Azië. 

Lees meer...

De laatste dagen van het Romeinse Ostia weer tot leven gebracht

De laatste dagen van het Romeinse Ostia weer tot leven gebracht

Wat gebeurde er met het Romeinse stadscentrum in de laat antieke periode? ....

Lees meer...

ICTIS

ICTIS

Het delven van tin in Cornwall begon rond het jaar 2000 voor Chr. Ten tijde van de Romeinen ....

Lees meer...

Het laatst gevonden Mithras heiligdom

Het laatst gevonden Mithras heiligdom

Nadat naar verloop van tijd de honger van hun klanten was gestild ....

Lees meer...

Exploiteer de woestijn om Rome te verlichten

Exploiteer de woestijn om Rome te verlichten

In zijn Res Rustica, schrijft Columella: Olea prima omnium arborum est ..........

Lees meer...
Laatste nieuws

About Roman Ports

Amor and PsycheWe are committed to providing versions of our articles and interviews in several languages, but our first language is English.

Please become a member of the Facebook group, which is our main communication platform. There you can learn about upcoming events and items of interest, post your own photos, or share any stories or general questions you may have.

If you have specific questions about our organisation, questions about financial issues, if you would like to assist in the production of our online magazine, or if you have specific requests or ideas for content, use our contactform below. You can contact us in any language!